Adel aan Maas, Roer en Geul - deel III

Deel III van de reeks ADEL AAN MAAS, ROER EN GEUL vormt een unieke dwarsdoorsnede van de fascinerende en tien eeuwen omvattende 'Limburgse' adelsgeschiedenis.
Aan bod komen biografieën, genealogieën, de geschiedenis van kastelen of heerlijkheden, patronagesystemen, adellijke zelfpresentatie en netwerken binnen het raamwerk van de geschiedenis. De bundel biedt talrijke minder bekende of nieuwe inzichten en is royaal geïllustreerd (veelal in kleur) met onder andere portretten, wapens, kwartierstaten, kastelen en documenten.

Inhoud van dit boek:

De foute keuze van baron Friedrich Wilhelm von Bentinck   [Lou Heynens]
Weinig mensen hebben van hem gehoord; slechts een enkeling met interesse in de Duitse Orde kent zijn naam. Friedrich Wilhelm, is één van de laatste loten van de in vergetelheid geraakte 'Limburgse' tak van het geslacht Bentinck. Mede onder druk van zijn familie kiest de jonge Bentinck voor de Duitse Orde en legt de drie 'eeuwige' geloften af: armoede, kuisheid en gehoorzaamheid. Het blijkt al vlug een foute keuze te zijn die, verrijkt met veel genealogisch-historische gegevens over de familie, hier inzichtelijk wordt gemaakt.

De adellijke familie van Elmpt in Voerendaal   [dr. Frans Gerards]
(Re)presentatie, behoud of uitbreiding van eer, macht, privileges en prestige kost energie en handenvol geld. Waar de inkomsten en financiën opdroogden ontstond armoede, verval van aanzien en adeldom. Oude namen verdwenen, kastelen vervielen tot restanten van bouwmateriaal. Frans Gerards heeft een dergelijk tekenend geval bestudeerd en uitgeschreven. Het inmiddels verdwenen kasteel Dammerscheid in Voerendaal en het daar wonende en inmiddels uitgestorven geslacht Van Elmpt krijgen hiermee hun waarheidsgetrouwe plek in de herinneringscultuur.

De familie van Berghe(-Trips), ca. 1350-ca. 1450   [drs. Emile Ramakers]
In de vorige eeuw verwierf een Graf von Berghe-Trips internationale beroemdheid als succesvol autocoureur. Zijn vaderlijke stamlijn gaat terug tot in de eerste decennia van de veertiende eeuw met als plaats van oorsprong een dorpje bij Valkenburg. Emile Ramakers heeft er een gedegen historisch-genealogisch werk van gemaakt en waar nodig mythes en omissies omgevormd naar verbindende feiten.

Archivarische Quellen zur Adelsgeschichte im Maasgebiet   [mr. Jacques van Rensch]
De geschiedenis van de 'Limburgse' adel is, zoals eerder gezegd, vooral boeiend vanwege de cultuur- en taalgrenzen. Een proeve van het caleidoscopische karakter ervan wordt gepresenteerd in de Duitstalige bijdrage - om aansluiting te houden bij de buren in het Rijnland - van rijksarchivaris mr. Jacques van Rensch, die de rijkdom aan bronnen middels de archieven van het Regionaal Historisch Centrum Limburg in Maastricht voor onze Duitstalige vrienden verklaart en zonodig bijlicht.

Edmond Huyn van Amstenrade   [Jozef Mertens]
In een veelzijdig portret kijkt de deskundige inzake de Duitse Orde, Jozef Mertens, met een kennersblik naar het turbulente leven van landcommandeur Edmond Huyn van Amstenrade en construeert hij op verrassende wijze de tijd waarin de contrareformatorische edelman leefde. Verder voegt de auteur weer tal van onbekende namen en wetenswaardige details toe aan de geschiedenis van de Maas-Rijnlandse adel.

De Groote - heren van Oost, Strucht en Stevoort   [Harry Weinberg]
Geen straat- of pleinnaam is naar hem genoemd. Toch behoort hij onmiskenbaar tot de grote namen uit de geschiedenis van het Land van Valkenburg: Adriaen de Groot, baron en diplomaat, heer van kasteel Oost en de heerlijkheden Strucht en Schin op Geul. Het onderzoek naar de van herkomst Vlaamse familie De Groote is een uitstekend 'commentaar' op het selectieve streekgeheugen. Harry Weinberg legitimeert hun geschiedenis met talrijke onbekende details uit archiefbestanden.

Constantin François graaf van Hoensbroeck, vorst en bisschop van Luik   [Lou Heynens & drs. Jef Gerardu]
De Luikenaren hebben het eeuwenlang moeilijk gehad met hun regerende vorsten. De dubbele status van staatshoofd en bisschop en de daaraan verbonden hoogheid en macht was herhaaldelijk aanleiding van diepgaande twisten en onrust. Onderhavige portretschets is een goed instrument om de turbulente geschiedenis van het vorstendom en de stad Luik aan het einde van het Ancien Régime en een van haar laatste monarchen, Constantin François graaf van Hoensbroeck, te meten en zo duidelijk te maken dat ook deze medaille twee kanten kent.

Diederik, voogd van Roermond (ca. 1245-1305)   [drs. Gerard van de Garde & Charlotte Ruijs-Janssen]
en De voogden van Roermond (ca. 1245-1795)   [Charlotte Ruijs-Janssen]
Een andere boeiende presentatie is het 'portret' van een van de eerste voogden van de stad Roermond. Materiaal over de dertiende eeuw is in de archieven alleen maar fragmentarisch aanwezig en daarom mag deze studie van Gerard van de Garde en Charlotte Ruijs-Janssen als geslaagd te noemen zijn.
Een aansluitend overzicht van alle adellijke voogden van Roermond verbindt de oude tijd met de nieuwe.

La réaction de la noblesse et la défense de ses privilèges dans la Principauté de Liège au début de XVIIIe siècle   [prof.dr. Bruno Demoulin]
De Luikse historicus Bruno Demoulin laat in zijn Franstalige bijdrage over de machtsmechanismen binnen de Luikse Staten (l'État Noble) onbedoeld de veelheid aan relaties en de nauwe verbondenheid tussen de Luiks-Loonse en 'Limburgse' adel zien. De herkomst en oriëntering van deze adel is veelvuldig grensoverschrijdend, wat dit hoofdstuk van de adelsgeschiedenis tot een boegbeeld van de Maas-Rijnlandse historie maakt.

Kasteel Oost en de 'hofdame' van vier keizers   [Lou Heynens & ing. Ralf Coumans]
Een interessant geval van verhulling van feiten - een geslaagde poging tot mystificatie - deed zich voor in het Zuid-Limburgse Valkenburg. De voorlaatste kasteelvrouwe van Oost, jonkvrouw Alide de Villers de Pité († 1941), raakte met haar man, de Duitse keizerlijke Zeremonienmeister Karl Freiherr von Schrader, betrokken in een Berlijns seksschandaal. De zeer pikante zaak werd publiek gemaakt en de aantasting van de eer... moest gewroken worden, waarop een voor Von Schrader dodelijk duel volgde. Het schandaal - en meer het dodelijke duel - kwam her en der in de media terecht, waarbij de weduwe de wijk naar het ouderlijke huis in Valkenburg moest nemen. Schijnbaar onkundig van het schandaal bloeide daar - nadat Alide er een vijfenveertigtal jaren als deugdzame weduwe had geleefd - in de loop van de tijd de mythe op dat de barones 'hofdame van vier keizers' was geweest, wat uiteraard kant nog wal raakte. Maar als bliksemafleider heeft het tot voor kort stand gehouden.


Enkele stemmen:
"[…] Veel succes met uw Limburgse project. Ik hoop van harte dat er nog vele delen in de reeks zullen volgen."
Dr. Conrad Gietman, wetenschappelijk medewerker Hoge Raad van Adel (Den Haag, 2010)

"Het is duidelijk, dit boek weerspiegelt in de eerste plaats de vrucht en het plezier van het speuren, rangschikken en documenteren, en dat vanuit een diepe bewondering en de verbondenheid met de rijkdom van de geschiedenis."
Jkvr. Pauline von Pelser Berensberg (Maastricht, 2011)